Gaat het nog goed?
Psychiater Dirk de Wachter over kwetsbaarheid, wachten en de kracht van kleine momenten
Veel studenten ervaren druk. Soms door school, soms door wat er thuis speelt, vaak door alles tegelijk. In gesprekken horen we steeds vaker terug dat het leven soms te snel gaat, te veel vraagt en te weinig ruimte laat om even niet oké te zijn. Volgens psychiater en schrijver Dirk de Wachter is dat geen uitzondering, maar onderdeel van het leven. In dit gesprek legt hij uit waarom het oké is om niet oké te zijn. En waarom luisteren soms belangrijker is dan oplossen.
Verbinding
Dirk de Wachter ziet elke dag mensen bij wie het niet goed gaat. Dat is zijn werk, zegt hij, maar ook zijn bron van inzicht. “Mijn manier van werken begint altijd met één vraag: Wie is er voor u?” Soms blijft het stil. Soms zegt iemand: Niemand. “Dan is mijn antwoord: dan gaan we op zoek. Verbinding is de essentie van herstel. Niet als therapietruc, maar als menselijke voorwaarde.” Hij noemt kwetsbaarheid de plek waar verbinding ontstaat. “Kwetsbaarheid zit in de barsten van de bunker van het zelf. Daar komt het licht binnen. Daar kunnen we elkaar vinden.” Hij citeert Leonard Cohen: “There is a crack in everything. That’s how the light gets in.” En hij voegt eraan toe: “De liefde – in de brede zin van het woord – bewijst zich niet in tijden van feest, maar in tijden van lastigheid.”
Je mag tijd nodig hebben
We leven in een wereld die draait op snelheid, efficiëntie en resultaat. “Ook in mijn sector,” zegt hij. “Dan vraagt het management: hoeveel sessies heeft u nodig voor deze man? Dan kunnen we daar een budget op zetten. Maar zo werkt het niet. Mensen werken niet in schema’s.” Hij ziet dezelfde druk bij jongeren. “Ze moeten functioneren, presteren, vooruit. Maar het leven is fundamenteel onvolmaakt. Dat hoeft niet opgelost te worden. Het moet gedragen worden.” Voor mbo studenten, die vaak al jong in het echte leven staan – werk, geld, zorg voor familie, verwachtingen – is dat een belangrijke boodschap. Je mag tijd nodig hebben. Je mag zoeken. Je mag struikelen.
Wachten als daad van zorg
Een van zijn centrale ideeën is wachten. Niet het cynische wachten van ‘ik zie wel’, maar het hoopvolle, verbonden wachten dat ruimte maakt voor iemand anders. “Wachten is een vorm van liefde,” zegt hij. “Het is stil kunnen zijn. Luisteren. Aanwezig blijven, ook als je het niet kunt oplossen.” Hij ziet dat jongeren vaak denken dat ze snel moeten herstellen, snel moeten weten wat ze willen, snel moeten functioneren. “Maar spreken over verdriet is niet makkelijk. Dat heeft tijd nodig. En iemand die blijft.”
“Eén leraar die u ziet, kan een leven veranderen.”
Wanneer we vragen of Dirk zelf ooit iemand heeft gehad die hem echt zag, begint hij te glimlachen. “Mijn leraar Nederlands,” zegt hij. “Ik was zestien.” Die leraar vertelde over boeken die ze moesten lezen, en noemde terloops een boek waar ze “nog te jong voor waren”: De Avonden van Gerard Reve, een roman die bijna volledig bestaat uit de gedachten en innerlijke worstelingen van één jongeman. “Diezelfde avond ben ik naar de bibliotheek gegaan. Ik heb het in één ruk uitgelezen. Ik wist niet dat een boek over gedachten kon gaan. Dat heeft mij van mijn paard gebliksemd.” De volgende dag vertelde hij het aan zijn leraar. “En die man gaf een les buiten het curriculum. Buiten het programma. Over Freud, Adler en Jung. Ik heb vijftig minuten niet geademd. Ik dacht: dit wil ik doen in mijn leven.” Het was het begin van zijn weg naar de psychiatrie. “Eén leraar die u ziet, kan een leven veranderen. Niet door grote daden, maar door een klein moment van aandacht.”
“Onderwijs is geen fabriek van perfecte mensen.”
Dirk maakt zich zorgen over de verharding van de samenleving. “We investeren in defensie en bezuinigen op zorg. Dat zegt iets over waar we naartoe bewegen.” Maar hij ziet ook iets anders: “Mijn boek over Wachten wordt overal geciteerd. Mensen herkennen dat het nodig is. Dat geeft hoop.” Hij gelooft dat onderwijs een cruciale rol speelt: niet door te repareren, maar door ruimte te maken voor lastigheid en jongeren te begeleiden in het dragen daarvan. Juist in het mbo, waar studenten al jong verantwoordelijkheid dragen, is die ruimte essentieel. “Onderwijs is geen fabriek van perfecte mensen. Het is een plek waar we leren omgaan met lastigheid. Waar we leren dat het oké is om niet oké te zijn.”
Luister. Wees nabij
Aan het einde van het gesprek vragen we Dirk wat hij zou willen zeggen tegen studenten die twijfelen, worstelen of zich afvragen of het nog goed gaat. Hij denkt even na. Dan zegt hij: “Het leven is lastig. Voor iedereen. En dat hoeft niet opgelost te worden. Zoek iemand met wie je kunt spreken. Iemand die luistert. En wees zelf ook zo iemand voor een ander. Dat is genoeg om te beginnen.” Voor docenten, begeleiders en iedereen die met jongeren werkt, heeft hij een even eenvoudige als radicale boodschap: “Luister. Wees nabij. En denk niet dat u alles moet oplossen. Kleine momenten kunnen een leven veranderen. Ik ben daar zelf het bewijs van.”
